Bài 3: 使役しえき形がたと受身うけみ形がた — Thể sai khiến và thể bị động

Thể sai khiến (使役しえき形がた) và thể bị động (受身うけみ形がた) là hai ngữ pháp nâng cao quan trọng nhất ở N3. Chúng giúp bạn biểu đạt những tình huống phức tạp về quyền lực, trách nhiệm, và tác động trong xã hội Nhật Bản.

1. Từ vựng mới

2. Ngữ pháp

2.1 使役しえき形がた (Thể sai khiến) - Cách chia

Nhóm 1 (五ご段だん動詞どうし): Đổi う → あ + せる

• 行くいく → 行かいかせる (làm cho đi)
• 読むよむ → 読まよませる (bắt đọc)
• 立つたつ → 立たたたせる (bắt đứng)
• 死ぬしぬ → 死なしなせる (làm cho chết)
• 呼ぶよぶ → 呼ばよばせる (bắt gọi)

Nhóm 2 (一いち段だん動詞どうし): Bỏ る + させる

• 食べるたべる → 食べたべさせる (bắt ăn)
• 見るみる → 見みさせる (bắt xem)
• 寝るねる → 寝ねさせる (bắt ngủ)

Bất quy tắc:

• する → させる (bắt làm)
• 来るくる → 来きさせる (bắt đến)

2.2 使役しえき形がたの使い方つかいかた (Cách dùng thể sai khiến)

1. Ép buộc/ra lệnh: AはBに～させる

• 先生せんせいは学生がくせいに宿題しゅくだいをやらせた。 → Thầy bắt học sinh làm bài tập về nhà.

2. Cho phép: AはBに～させてあげる/くれる

• 母ははは私わたしにゲームをさせてくれた。 → Mẹ cho tôi chơi game.

3. Nhờ vả: AはBに～させる (ngữ cảnh lịch sự)

• お忙しいおいそがしい中ちゅう、お時間じかんを作らつくらせていただき、ありがとうございます。 → Cảm ơn vì đã dành thời gian trong lúc bận rộn.

2.3 受身うけみ形がた (Thể bị động) - Cách chia

Nhóm 1 (五ご段だん動詞どうし): Đổi う → あ + れる

• 叱るしかる → 叱らしかられる (bị mắng)
• 褒めるほめる → 褒めほめられる (được khen)
• 呼ぶよぶ → 呼ばよばれる (được gọi)

Nhóm 2 (一いち段だん動詞どうし): Bỏ る + られる

• 見るみる → 見みられる (bị xem)
• 食べるたべる → 食べたべられる (bị ăn)

Bất quy tắc:

• する → される (bị làm)
• 来るくる → 来きられる (bị đến)

2.4 受身うけみ形がたの使い方つかいかた (Cách dùng thể bị động)

1. Trực tiếp bị động: AはBに～される

• 私わたしは先生せんせいに叱らしかられた。 → Tôi bị thầy mắng.

2. Bị động gián tiếp (迷惑めいわくの受身うけみ):

• 雨あめに降らふられた。 → Tôi bị mưa làm ướt. (phiền toái)

3. Tôn trọng (尊敬そんけいの受身うけみ):

• 先生せんせいは何なん時じに来らきたられますか。 → Thầy sẽ đến lúc mấy giờ? (kính ngữ)

3. Hội thoại mẫu

部長ぶちょう： 田中たなかさん、新入しんにゅう社員しゃいんにこの資料しりょうを読まよませてください。

田中たなか： はい、わかりました。すぐに読まよませます。ところで、明日あしたの会議かいぎの件けんですが…

部長ぶちょう： ああ、あれね。実はじつは、客きゃくに会議かいぎを延期えんきさせられました。

田中たなか： そうですか。では、チーム全員ぜんいんに連絡れんらくさせていただきます。

部長ぶちょう： お願いおねがいします。それから、プロジェクトの進行しんこう状況じょうきょうも報告ほうこくさせてください。

田中たなか： かしこまりました。資料しりょうを準備じゅんびさせていただきます。

Dịch:

Trưởng phòng: Tanaka, hãy bắt nhân viên mới đọc tài liệu này.

Tanaka: Vâng, tôi hiểu. Tôi sẽ bắt họ đọc ngay. À, về chuyện cuộc họp ngày mai…

Trưởng phòng: À, cái đó á. Thực ra khách hàng bắt chúng ta hoãn cuộc họp.

Tanaka: Vậy à. Vậy tôi sẽ thông báo cho tất cả thành viên trong nhóm.

Trưởng phòng: Làm ơn. Và cũng báo cáo tiến độ dự án nữa.

Tanaka: Vâng, tôi sẽ chuẩn bị tài liệu.

4. Đọc hiểu

日本にっぽんの会社かいしゃでは、上司じょうしが部下ぶかに仕事しごとをさせることが普通ふつうである。しかし、最近さいきんは働きはたらき方かた改革かいかくにより、従業じゅうぎょう員いんに無理むりな残業ざんぎょうをさせないように注意ちゅういしている企業きぎょうが増えふえている。

一方いっぽう、日本人にっぽんじんは他人たにんに迷惑めいわくをかけられることを非常ひじょうに嫌うきらう。電車でんしゃの中なかで大きなおおきな声こえで話しはなしている人ひとを見るみると、多くおおくの人ひとが不快ふかいに感じるかんじる。このような行動こうどうは社会しゃかいから批判ひはんされることが多いおおい。

また、日本にっぽんでは年上としうえの人ひとや先輩せんぱいから誘わさそわれたら、断ることわることが難しいむずかしいという文化ぶんかがある。これは「空気くうきを読むよむ」という日本にっぽん独特どくとくの習慣しゅうかんの一部いちぶである。若いわかい世代せだいはこのような慣習かんしゅうに縛らしばられることに疑問ぎもんを感じかんじている人ひとも多いおおい。

Từ mới trong bài đọc:

• 上司じょうし (じょうし): cấp trên
• 部下ぶか (ぶか): cấp dưới
• 働きはたらき方かた改革かいかく (はたらきかたかいかく): cải cách cách làm việc
• 従業じゅうぎょう員いん (じゅうぎょういん): nhân viên
• 残業ざんぎょう (ざんぎょう): làm thêm giờ
• 迷惑めいわく (めいわく): phiền toái
• 不快ふかい (ふかい): khó chịu
• 断ることわる (ことわる): từ chối
• 空気くうきを読むよむ (くうきをよむ): đọc vị không khí
• 独特どくとく (どくとく): độc đáo
• 習慣しゅうかん (しゅうかん): tập quán
• 縛るしばる (しばる): trói buộc
• 疑問ぎもん (ぎもん): nghi ngờ

5. Bài tập

Câu 1: Chia động từ “読むよむ” thành thể sai khiến: a) 読まよまれる b) 読まよませる c) 読まよまされる d) 読めよめさせる

Câu 2: Dịch sang tiếng Nhật: “Tôi bị thầy giáo mắng.”

Câu 3: Chọn cách dùng đúng: 母ははは子供こどもにピアノを＿＿。 a) 弾かひかせた b) 弾かひかれた c) 弾かひかされた d) 弾けひけさせた

Câu 4: Điền thể bị động: 私わたしは友達ともだちに秘密ひみつを＿＿＿＿しまいました。 a) 話さはなさせて b) 話さはなされて c) 話しはなして d) 話はなしられて

Câu 5: Chuyển đổi sang thể sai khiến: 学生がくせいは宿題しゅくだいをやります。→ 先生せんせいは学生がくせいに宿題しゅくだいを＿＿。

6. Kanji trong bài

✨ Bài tiếp theo: Bài 4: 複文ふくぶん構造こうぞう — Cấu trúc câu phức

🎧 Audio bài học

📖 Sách tham khảo

📕 新しん完全かんぜんマスター 読解どっかい 日本語にほんご能力のうりょく試験しけんN3 — Sách luyện đọc hiểu N3 hàng đầu từ Shinkanzen Master.

📚 Tiếp tục học

📖 Luyện đọc tiếng Nhật để áp dụng ngữ pháp vừa học!